Rasyonalizasyon Nedir?

Rasyonalizasyon nedir, bireylerin kabul edilebilir gerekçeler ortaya koyarak kabul edilmesi zor olan durumları normalleştirmeye çalıştıkları savunma şeklidir. Bir diğer adı ussallaştırma olan bu savunma şekli kişilerin farkında olmadan gerçekleştirmiş olduğu bir işlemdir. Yani öz-bilinç dışında gerçekleşir. Genelde bu yöntem ile birlikte kaygı, utanç, suçluluk gibi birtakım kötü hissettiren duyguları kabul edilebilir hale getirmeye çalışır. Bununla birlikte verdiği kararları mantıklı bir çerçeveye oturtmaya çalışır.

Rasyonalizasyon Nedir?

İş ve sosyal yaşam içerisinde sıklıkla karşılaşılan birçok durumda rasyonalizasyon örneklerini görmek mümkün. Kişiler ya da kurumlar kendi hatalı kararlarını veya kabul edilmesi güç durumları geniş çerçevede kabul edilebilir bir durum gibi göstermeye çalışır. Rasyonalizasyon savunma mekanizması olarak bireylerin rahatsız edici düşüncelerini birtakım bahaneler ile hafifletme işlemidir. Bu işlem ile birlikte rahatsız eden durum akla daha uygun hale getirilmeye çalışılır. 

Rasyonalizasyon Ne Demek?

Rasyonalizasyon ne demek sorusuna en basit cevap kabul edilmesi güç olan duygu ve durumların kişiler tarafından mantıklı gerekçeler ile hem kendisine hem çevresine kabul ettirmeye çalışmasıdır. Psikoloji alanında bu durum savunma mekanizması olarak kabul ediliyor. Kişiler tarafından uydurulan mantıklı bahanelere inanan bireyler çevrelerini de buna inandırmaya çalışır. Rasyonalizasyon psikoloji alanında bir savunma şekli olarak tanımlanır. Kişilerin egosunu suçluluktan ve yetersizlikten kurtarma amacı taşır. Fakat kişi bu işlemi bilinçli olarak yapmaz. Aksine kendi söylediği bahane ve gerekçelere kendisi de inanır. 

Rasyonalizasyon Neden Yapılır?

Bireyler zaman zaman gerçek yaşam içerisinde utanacakları ya da başkalarının gözünde değer kaybedecekleri davranışlar sergileyebilirler. Bu durum kişilerin iç dünyasında önemli hasara neden olabilir. Fakat psikolojik olarak bu bireyler alacakları hasardan korunmak için çeşitli savunma şekilleri sergileyebilirler. Rasyonalizasyon günlük hayatta sıkça karşılaşılan bir durum. Genelde kişiler özsaygılarını korumak için bu savunma şekline başvurur.

Rasyonalizasyon neden yapılır cevapları arasında kişilerin inançları ile davranışları arasında bir içsel anlamda huzursuzluk yaşamaları da yer alır. Kendisini dürüst olarak tanımlayan kişiler yalan söylemek durumunda kaldıklarında içsel olarak çelişki yaşarlar. Sonra bu içsel gerginliği sona erdirmek için de karşı tarafın bunu hak ettiği bahanesi altına sığınırlar. Rasyonalizasyon psikolojik savunma yöntemlerinden biri olduğu için kişilerdeki suçluluk ve utanç duygularını da hafifletmeye yardımcı olur. Aynı zamanda kaygı durumunu yönetmek ve dünyanın daha katlanılabilir hale gelmesini sağlamak için de rasyonalizasyon davranış örnekleri görülebilir. Başkalarına karşı olan hatalarınız karşısında itibar kaybetmemek için bahaneler üretmeniz bu psikolojik savunma şeklinin en basit örneğidir.

Rasyonalizasyonun Özellikleri

Rasyonalizasyon psikolojide ne demek sorusuna kişiler açısından bir savunma şekli cevabı verilebilir. Kişiler bu savunma mekanizmasını farklı durumlarda çalıştırır. Bazen toplumdan dışlanmamak bazen de kendi içlerindeki çelişkileri çözmek için istem dışı devreye girer. Buna göre rasyonalizasyon özellikleri konusuna bakıldığında şunlar söylenebilir:

• En belirgin özellik kişilerin duygusal ya da dürtüsel davranışlarını akılcı bir çerçeveye oturma durumudur. Kişiler hatalı olabilecek davranışlarına nesnel kanıtlar sunma gayreti içerisindedir.
• Rasyonalizasyon belirtileri arasında farkında olmama durumu da vardır. Yalan söyleyen kişiler bunun farkında olsa da rasyonalizasyon etkisinde olan kişiler farkında değildirler.
• Kişiler bahanelerinin desteklenmesi için sadece işlerine gelen kısımları görebilirler. Kendi haklılıklarını kanıtlayacak küçücük detayları büyütme eğilimi içerisindedirler. 
• Rasyonalizasyon savunma mekanizmaları aynı zamanda kişilerin sorumluluktan kaçmalarına yardımcı olur. 
• Kişiler zihinlerinin içerisinde birbirleri ile çelişen düşünceleri nedeniyle huzursuz olduklarında kendilerine bir dayanak yaratırlar.

Rasyonalizasyonun Türleri

Psikoloji alanında rasyonalizasyon kavramı bireylerin birtakım kabul edilmesi güç durumları yumuşatma çabasıdır. Fakat bu durum kendi içerisinde farklı türlerde ortaya çıkar. Kötü durumları meşru hale getirmek ile hayal kırıklıklarını önlemek adına yapılan birbirinden farklı durumlardır. Buna göre rasyonalizasyon türleri şu şekilde açıklanabilir:

• Ekşi Üzüm: Bu rasyonalizasyon türü kişilerin hedeflerine ulaşamadıkları durumlarda ortaya çıkar. Sanki o hedefi daha önce istememişler gibi bahaneler üretirler. 
• Tatlı Limon: Kötü bir duruma mecburen maruz kalan kişilerde ortaya çıkar. İstemedikleri durumun aslında çok güzel olduğunu savunurlar. 
• Kaderci Rasyonalizasyon: Bu ise yaşanan bir olayın ileride daha iyi duruma neden olacağı algısıdır. Üzüntüyü bastırmak için ortaya çıkar. 
• Haklı Çıkarma: Kişiler toplumun onaylanmayan davranışları karşısında yaptıkları davranışı savunma durumunda olurlar. Etik dışı durumlarda vicdan rahatlatma buna örnektir.
• Seçici Algılama: Tüm davranışlar içerisinde birey olumsuz sonuçları görmezden gelerek kendini haklı göstermeye çalışır. 
• Ahlaki Rasyonalizasyon: Ahlaki durumda ise kişi bir toplum tarafından yanlış kabul edilen bir durumu etik gerekçeler göstererek doğru gibi gösterir.

Gündelik Hayatta Rasyonalizasyon Örnekleri

Gündelik yaşam içerisinde rasyonalizasyona dair çok çeşitli örneklerle karşılaşılır. Rasyonalizasyon örnekleri en çok iş ve kariyer yaşantısında karşınıza çıkar. Kişi çok istedikleri bir işe kabul edilmediklerinde bu durumu iş yerinin uzak olduğu bahanesi ile istemiyor gibi davranabilir. 

Kişiler alışveriş sırasında da bu tarz davranışlar sergileyebilir. Örneğin pahalı bir ürün alarak bunun kalitesinin altına sığınmaları bir örnek olabilir. İndirimden alınan fakat ihtiyaç duyulmayan ürünleri fırsat gibi göstermek de yine bu davranışlara örnek olur. 

Rasyonalizasyonun Olumlu ve Olumsuz Etkileri

Rasyonalizasyonun olumlu ve olumsuz etkileri kişilerin savunma mekanizmasının iki farklı yönüdür. Bu durumda olumlu etkileri içerisinde kaygı düzeyi en aza iner. Kişiler özsaygılarını korumaya devam ederken zor durumlarla daha rahat başa çıkabilme imkanı bulurlar. Olumsuz etkilerine bakıldığında ise öğrenme ve gelişim azalırken kişiler gerçekliklerinden kopmaya başlarlar. Bunların yanında sorumluluk almaktan kaçınır ve ilişkilerde çatışmalar başlayabilir.

Rasyonalizasyon ile Başa Çıkma Yolları

Rasyonalizasyon kişilerin psikolojik düzeyde yaşadıkları kendilerini korumaya aldıkları bir durumdur. Her ne kadar olumlu sonuçları olsa da olumsuz olan birçok yönü de bulunur. Kişiler rasyonalizasyon nasıl anlaşılır sorusuna yanıt bulduklarında sorunun tam olarak bilincine varırlar. Böyle anlarda rasyonalizasyon ile başa çıkma yolları ile bu sorunu giderebilirsiniz. Uygulanabilecek yöntemler şunlardır:

• Kişilerin yaşadıkları durumlara göre öz farkındalık geliştirmesi gerekir. 
• Bilişsel alanda yaşadıkları çelişkileri kabul etmeleri bir yöntemdir. 
• Sorumluluk odaklı düşünmeye başlamaları gerekir.
• Olayları daha objektif açıdan ele alabilirler. 
• Yaşadıkları durumları yazıya dökebilirler.  

Rasyonalizasyon Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Rasyonalizasyon savunma mekanizması nedir?

Rasyonalizasyon kişilerin istenmeyen bir davranışta bulunmalarına karşın kendilerini suçlu hissetmemek için buna kabul edilebilir anlamlar yüklemesidir.

Rasyonalizasyon örnekleri nelerdir?

Başarısızlık karşısında zaten istemiyordum davranışında bulunmak, hataları haklı çıkarmaya çalışmak en çok karşılaşılan örnekler arasındadır.

Rasyonalizasyon zararlı mı?

Rasyonalizasyon zararları arasında gerçeklikten kopuş ilk sırada geliyor. Aynı zamanda kişiler sorumluluk almaktan uzaklaşır ve zamanla vicdanı körleşir.